Het platform Kaf – als je niet weet wat Kaf is dan moet je nog even bovenaan de pagina kijken – haalt met enige regelmaat teksten naar boven die een auteur (of zoals ze dat hier noemen: maker) gemaakt hebben. Zo worden oudere teksten opnieuw naar voren geschoven met daarbij de tekst: Dit is origineel gepubliceerd op met daarop volgend een jaartal. De Groene doet dit online ook (waarbij ze dan het statement hebben: Opnieuw Actueel). Ik vind dit een bijzonder fascinerend fenomeen. Ik heb namelijk het vermoeden dat dit een verstoring is tussen de publicatie van een artikel en de auteur in kwestie. En dat dit in het nadeel werkt van de auteur. Dit heeft deels te maken met het medium (een online artikel) en deels te maken met de online wereld.

Relatie tussen auteur en tekst.

Er zit een relatie tussen auteur en tekst. Dat lijkt mij een gegeven. Als iemand diens meningen ventileert op het internet doet niet iemand anders dat, maar zijn zij degene die dat doen. Echter, naarmate de tijd verstrijkt doemt er een vraag op: in welke mate blijven zij dezelfde? Is een onhandige tweet of artikel van iemand die meer dan 10 jaar geleden geschreven is nog steeds reden om die persoon door het slijk te halen? Dit vind ik een fascinerend fenomeen omdat ik hier geen eenduidig antwoord op heb.

Laten we voorop stellen dat onze normen veranderen. Onze maatschappij verschuift en zo veranderen onze idealen ook stukje bij beetje. Waarnaartoe is nu niet relevant, maar sommige dingen die vroeger goed waren zijn nu faux pas. Is het dan juist om iemands tekst uit het verleden naar het heden te trekken? Een voorbeeld van de offline wereld is Kants wereldbeeld over rassen (wat bijzonder racistisch was). Toendertijd kon dat misschien acceptabel zijn, nu vinden we dat niet. Als we met onze ogen van nu er naar kijken zouden we dat per direct aan de kant schuiven.

Wanneer is dus een individu nog onlosmakelijk verbonden met de tekst en wanneer is de auteur dood genoeg dat we hen niet meer volledig verantwoordelijk zien voor de woorden die we voor onze ogen geschoven krijgen? We lijken Kant en zijn wereldbeeld samen te voegen, dus misschien is genoeg afstand (en een onveranderlijk corpus) voldoende om weer eenheid te creëren. Maar bij een schrijver die nog wezenlijk leeft moeten we afvragen of ze wel echt één en dezelfde kunnen zijn. Veranderen we namelijk niet onze mening over de tijd heen? Schuiven wij ook niet mee met de tijd?

De vraag die hierop volgt, is een logische: hebben platformen het recht om teksten opnieuw te verkopen en daarmee deels de tijdlijn van een auteur te verhaspelen? Ik hoor al de vraag: Hoe is dit anders dan boeken? Maar dat kan ik gemakkelijk uitleggen.

Waarom fysieke boeken anders zijn.

Het verschil tussen een oud artikel dat opnieuw uitgebracht wordt en een boek dat opnieuw uitgebracht wordt is groot. Neem bijvoorbeeld KAF zelf waar bij het klikken op een auteur er een lijst komt van artikelen op basis van recente publicaties. Deze lijst vertoont niet de werkelijke tijdlijn, maar de misvormde door de “nieuwe” actuele relevantie. Hierbij wordt de lezer dus al verleid om te denken dat dit nieuwe artikelen zijn, zelfs als dit helemaal niet het geval is. Stel je voor dat je een beroemd schrijver bent en je uitgever geeft je eerste boek uit en gebruikt daarbij verkoop taal als: DE NIEUWSTE VAN … Je zou je een hoedje schrikken. Ik denk dat menig schrijver graag diens imago cultiveert en het boek dat ze schreven toen ze een jaar of achttien waren graag laten waar het behoort: de vergetelheid.

Grappig genoeg zijn online teksten dus radicaal anders: In de meeste gevallen overhandigen we platformen tekst om ad infinitum weer op te lepelen. In de realiteit betekent dat echter niet alleen dat we de tekst verkopen, maar ook een stukje van ons imago afstaan. Vaak zijn zulke rechten ook geborgen in de afspraken die je maakt met een platform. Mijn vermoeden is dat we hiermee meer afstaan dan een fysiek boek, omdat we daarbij veelal niet het recht op “heractualisatie” verkopen. Een herdruk van een boek is wezenlijk anders. Zelfs in termen van print on-demand, is het vaak mogelijk voor een schrijver om met gemak inspraak te hebben en te zeggen dat er aanpassing moeten komen of een nieuw voorwoord, of een disclaimer. En zelfs in al die gevallen zal het niet zo zijn dat een uitgever het verkoopt als Het nieuwste boek van. Natuurlijk stel ik niet dat platformen zoals KAF dat wel doen, maar het gegeven dat oude teksten voorop de frontpage komen te staan suggereert het wel. We zouden misschien moeten overwegen, gezien de digitaliserende wereld, waakzaam te zijn. Het kan maar net zo zijn dat een oud artikel niet meer is hoe je denkt en dat dit toch net als een oude tweet wordt aangezien als de mening die je uitdraagt. Daarbij zou het dan ook common practice moeten zijn om schrijver de kans te geven een weerwoord te leveren of aanpassingen te maken aan oude artikelen, al betekent dat wel weer dat de vorige versies (die ook van waarde kunnen zijn) verloren gaan. Precies om deze reden: geen eenduidig antwoord.