We zijn verwend, wen er maar aan

Vorige week las ik het boek ‘Maar dat mag je niet zeggen’ van Nikki Sterkenburg. Hierin doet zij verslag van haar onderzoek naar extreem- en radicaal rechts in Nederland. Toen ik het uit had, bekroop mij de gedachte dat de titel eigenlijk niet zo goed past bij de inhoud. Want wat haar opviel, was dat veel van de mensen die ze voor het onderzoek had geïnterviewd heel open waren over hun opvattingen, en dat hun naaste omgeving vaak ook wel wist wat ze deden. Waar vroeger alleen de verre linkerkant van het politieke spectrum oké werd bevonden door de samenleving en de media, wordt heden ten dage ook het rechtere gedachtengoed breder geaccepteerd. Taboes zijn schaars.

De geschiedenis van de mens

Een maandje eerder maakte ik kennis met de drie jeugdboeken van Yuval Noah Harari, waarin hij de inhoud van zijn bestseller ‘Sapiens’ op een eenvoudigere manier vertelt. (ondersteund door prachtige tekeningen van Ricard Zaplana Ruiz) Wat ik me voornamelijk realiseerde toen ik de trilogie uit had, was dat mijn leven en ervaringen maar een minuscuul deel uitmaken van de menselijke geschiedenis. Alles wat ik normaal vind, was duizend – nee, honderd jaar geleden nog helemaal geen gemeengoed. En dan heb ik het over bijna alles: vergelijk het onderwijs, de politiek, gezondheidszorg en óók normen en waarden van nu maar eens met die van onze overgrootouders en je kunt een encyclopedie vol schrijven met verschillen. We zijn continu aan het ontwikkelen, opschuiven, heen en weer bewegen. De vrijheid van meningsuiting bijvoorbeeld is voor ons zó normaal, dat we het bijna zien als een natuurwet. We vergeten gemakshalve dat dit recht eeuwenlang heeft moeten rijpen, sudderen en gisten voordat we ervan konden gaan genieten.

Vrijheid van onderbuikgevoelsuiting

Als ik dus mensen hoor verzuchten ‘dat ze niks meer mogen zeggen’, zou ik ze erop willen wijzen dat ze beter hadden moeten opletten tijdens de geschiedenisles. Maar dan denk ik: wéten ze het niet, of wíllen ze het niet weten? Zoals met alles moet de keuze op slag gemaakt worden: zo zwart-wit en snel mogelijk! We moedigen elkaar continu aan om te doen ‘waar je je goed bij voelt’, want dan kun je snel en zonder na te denken of onderzoek te doen je mening geven. De irrationele, zich extreem uitende onderbuik krijgt dus vaak de voorkeur boven het gematigde, bescheiden gezonde verstand met oog en waardering voor de weg die de mensheid in het verleden heeft afgelegd. We zijn dus gewoon verwend en schatten onze rechten niet op waarde.

Veelkleurigheid

Waar onze maatschappij op allerlei manieren veelkleuriger wordt, smachten we dus blijkbaar naar een duidelijke zwart-witverdeling. Maar je kunt niet alles hebben: als je ongestraft mag zeggen wat je denkt, is álles mogelijk en hebben álle ideeën, hoe verdorven of belachelijk ook, het recht om uitgesproken te worden. Als je daar niet tegen kunt, moet je toch even een paar eeuwen terug in de tijdmachine. Want vroeger was natuurlijk alles beter.