Geen peil op de stemwijzer

Dit item verscheen eerder. Vanwege de huidige relevantie wordt het opnieuw geplaatst.

Peilingen en stemwijzers. Voor de meerderheid van de Nederlanders lijkt dit de basis van hun stemgedrag te zijn. Van mij mogen beide verdwijnen. Laten we beginnen met de stemwijzer. De vragen zijn ambigu, de antwoorden zo mogelijk nog meer, en veel mensen die wél het partijprogramma hebben gelezen komen totaal niet uit bij de partij waar ze toch echt op willen stemmen.

Maar dat is dus een beetje een hekel punt: het partijprogramma lezen Dat doet dus vrijwel niemand. Je vult gewoon lekker de stemwijzer uit en hoppa, na een minuut of 10 hoor je waar je op moet stemmen. Alleen bij écht vreemde uitkomsten gaan mensen even double-checken, of ze kiezen gewoon de eerstvolgende in de lijst waar ze wel iets mee kunnen. Dat de eerste suggestie die uit het systeem rolde het equivalent van een broodje drol was neemt blijkbaar niet weg dat de tweede suggestie gewoon serieus genomen kan worden. Maarja, anders moet je gaan lezen enzo he.

“Maar door de stemwijzer stemmen wel weer mensen!” De vraag is dan wel: wil je dat zo’n grote groep mensen stemt niet door zichzelf te informeren, maar door een quizje te doen, en hoeveel invloed krijgt een stemwijzer hiermee? Ik doel niet op een kwaadaardig plot wat expres een bepaalde partij aan de macht helpt, maar een paar onhandig gestelde vragen kunnen de verkiezingsuitslag wel best een draai geven. En je kan je afvragen of het wel wenselijk is dat mensen wie onze democratie niet genoeg kan boeien om een paar partijprogramma’s door te nemen nu toch hun stem uitbrengen gebaseerd op bijna niks? Zaak is dan natuurlijk wel dat de partijprogramma’s ook daadwerkelijk leesbaar zijn, en een beetje fatsoenlijk zijn opgezet.

Maar wat is er dan mis met peilingen, hoor ik je denken? Das toch alleen maar informatief? Net als de stemwijzer hebben peilingen denk ik een enorme, soms onderschatte invloed. Het was in Nederland te zien voor de laatste verkiezingen met de SP en de PvdA. SP was in de peilingen ruim de grootste linkse partij. Een paar dagen later liet een volgende peiling zien dat de PvdA weinig, maar toch een beetje was ingelopen op de SP. Analyse van de “experts” liet ons weten dat de SP ging leeglopen, dat PvdA de enige hoop was tegen het rechtse gevaar, en dat iedereen al aan het overstappen was. Elke vraag die de SP nu kreeg was ‘hoe ze het leeglopen gingen stoppen’, ‘wat de PvdA zoveel beter deed dat men overstapte’ etcetera. Niet een heel positieve indruk die je dan wekt, en dus werd het een self-fulfilling prophecy: binnen twee dagen was (volgens de peilingen) de SP compleet leeggelopen en werd PvdA de grote linkse partij waar iedereen die bang was voor rechts op stemde. Is dit enkel de schuld van de peilingen? Nee. Maar het is wel een samenspel tussen die peilingen, analyses van “experts”, en neiging van de media om er een partij A tegen partij B spektakel van te maken, omdat dat zo’n lekker verhaal is. Maar zonder peilingen gaat tactisch stemmen grotendeels de deur uit, en is er meer kans dat mensen stemmen op de partij die het best bij ze past. Ik zeg: weg ermee. Geen stemwijzer, geen peiling. Lees de standpunten, kies het programma wat bij je past, stem er op en wacht op de uitslag.